Trong thị trường phát điện cạnh tranh có 02 kiểu chào giá bán điện tương ứng với 02 mô hình thị trường là:
- Chào giá tự do áp dụng cho mô hình thị trường giá theo quy luật cung cầu (PBP - Price based Pool).
- Chào giá dựa trên chi phí của nhà máy áp dụng cho mô hình thị trường giá theo chi phí (CBP – Cost based Pool).
Sự khác nhau cơ bản giữa 02 mô hình thị trường này là cách mà các đơn vị phát điện có thể chào giá ra thị trường và phương thức mà các đơn vị đó được thanh toán. Về cơ bản, chúng có những ưu nhược điểm sau đây:
A. Mô hình PBP
· Ưu điểm
o Tạo ra các tín hiệu về giá để khuyến khích sự đầu tư mới vào ngành điện
o Các đơn vị phát điện tham gia thị trường linh hoạt hơn, họ được chào theo mức giá bất kỳ từ giá sàn cho đến giá trần thị trường;
o Không cần thiết phải tách thành phần thanh toán phí công suất khi mà thị trường được cho là đã phản ánh chi phí phát điện.
o Làm đơn giản hơn Hợp đồng giữa người bán và người mua.
· Nhược điểm
o Có khả năng xảy ra hiện tượng thao túng thị trường bởi các đơn vị phát điện chi phối. Điều này có thể dẫn đến rủi ro tài chính cho các đơn vị phát điện nhỏ và thậm chí là cả với đơn vị mua buôn duy nhất (SB);
o Các mức giá trong thị trường theo giá có thể rất biến động so với trong thị trường theo chi phí. Tuy nhiên, điều này có thể được hạn chế bằng việc những người bán và người mua có thể tham gia các hợp đồng có tính chất bảo hiểm cho giá thị trường và kéo dài nhiều tháng hoặc nhiều năm (hợp đồng CfD).
B. Mô hình CBP
· Ưu điểm
o Khuyến khích nâng cao hiệu quả phát điện đối với mỗi nhà máy
o Giảm khả năng lũng đoạn thị trường của các thành viên chi phối
o Mức giá sẽ ít biến động và tường minh hơn so với thị trường theo giá
o Các rủi ro đối với SB sẽ thấp hơn khi được ký kết và bắt buộc mua điện từ thị trường.
o Các đơn vị phát điện nhỏ hơn chỉ có một nhà máy điện có thể thấy rủi ro tham gia thị trường thấp hơn so với thị trường theo giá
· Nhược điểm
o Không tạo ra các tín hiệu về giá để khuyến khích đầu tư mới
o Không đáp ứng đủ lợi nhuận cho các đơn vị phát điện để thu lại hoàn toàn các chi phí vận hành, do đó cần một vài chi phí công suất được thanh toán để thu lại phần chi phí cố định.
* Lựa chọn mô hình nào cho Việt Nam?
Mô hình CBP giảm thiểu rủi ro do nó bảo đảm cho các nhà đầu tư vào nguồn điện thu hồi vốn, nhà nước dễ kiểm soát và ổn định giá điện nhưng ít có tính cạnh tranh. Ngược lại, mô hình PBP có tính cạnh tranh cao hơn nhưng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro cho các công ty phát điện, giá điện dao động nhiều gây ảnh hưởng đến người tiêu dùng.
Trong giai đoạn hiện nay của Việt Nam, với các mục tiêu trước mắt của thị trường là hấp dẫn vốn đầu tư vào xây dựng các nguồn điện mới từ các thành phần khác nhau trong nước và quốc tế; cải thiện hiệu quả kinh doanh của ngành công nghiệp điện, giảm áp lực tăng giá điện; đảm bảo cung cấp điện năng ổn định, tin cậy và không ngừng nâng cao chất lượng ..., mô hình thị trường giá theo quy luật cung cầu sẽ là một giải pháp phù hợp.
Đức Tâm
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét